Dogodilo se na današnji dan – 18. avgust

Danas je utorak, 18. avgust, 230. dan 2026. godine. Do kraja godine ima još 135 dana.

1805. – Srbi su na brdu Ivankovac kod Ćuprije, u jednoj od najvećih bitaka Prvog srpskog ustanka, prvi put potukli regularnu vojsku Osmanskog carstva. Napredovanje ustanika, koji su zauzeli više gradova, uključujući Užice i Karanovac (danas Kraljevo), uznemirilo je sultana, koji je naredio Hafiz-paši, imenovanom za beogradskog vezira, da sa 15.000 vojnika krene iz Niša ka Beogradu. Na Ivankovcu se, pod komandom Milenka Stojkovića i Petra Dobrnjca, utvrdilo oko 2.000 Srba, koji su izdržali više turskih juriša. Bitku je odlučio vođa ustanka Karađorđe, koji je u noći između 18. i 19. avgusta sa više od 4.000 ustanika pritekao u pomoć braniocima, dolazeći iz pravca Jagodine, nakon čega su se Turci povukli u Paraćin. Posle dva bezuspešna napada na visove oko Paraćina 20. avgusta i novih gubitaka, Hafiz-paša, pokoleban ozbiljnim gubicima na Ivankovcu, odlučio je da se povuče prema Nišu.

1812. – Francuski car Napoleon I porazio je rusku vojsku u bici kod Smolenska i nastavio napredovanje prema Moskvi.

1830. – Rođen je austrijski car Franc Jozef I Habzburg, koji je vladao od 1848. do 1916. godine. Uz pomoć Rusije ugušio je revoluciju u Mađarskoj 1849. godine. Uspostavio je centralizovani sistem sa ograničenim tradicionalnim pokrajinskim slobodama. Posle proglašenja Austro-ugarske nagodbe 1867. godine odustao je od strogog centralizma. Tada je napuštena i dotadašnja nemačka orijentacija, pošto je primat među nemačkim državama preuzela Pruska. Dvojna monarhija ubuduće je bila okrenuta prema jugoistoku Evrope. Posle Berlinskog kongresa 1878. godine Austro-Ugarska je okupirala Bosnu i Hercegovinu, koja je anektirana 1908. godine. Franc Jozef I iskoristio je atentat na prestolonaslednika Franca Ferdinanda 1914. godine u Sarajevu kao povod za napad na Srbiju, što je na kraju dovelo do propasti njegove države 1918. godine.

1850. – Umro je francuski pisac Onore de Balzak, začetnik evropskog realizma i autor oko stotinu knjiga sa više od 2.000 likova. Prikazao je široku galeriju tipova iz svih društvenih sredina, različitih temperamenata i karaktera, koje pokreću raznolike pobude, od novca do vlasti, od ljubavi i idealizma do slepih nagona i brutalne eksploatacije. Gigantski obim njegovog dela bio je plod neumornog rada, tokom kojeg je prodavao i nenapisane ili nezavršene knjige, neretko pod pritiskom rokova. Romani objedinjeni pod zajedničkim nazivom „Ljudska komedija“ imaju i vrednost gotovo socioloških studija. Dela: romani „Evgenija Grande“, „Čiča Gorio“, „Gopsek“, „Izgubljene iluzije“, „Seljaci“, „Rođaka Beta“ i „Golicave priče“, kao i „Šuani“.

1860. – Rođen je srpski političar, filolog i istoričar Ljubomir Stojanović, sekretar Srpske kraljevske akademije, koji je 1921. godine sa Jašom Prodanovićem osnovao Republikansku stranku i bio njen prvi predsednik. Prethodno je, kao pripadnik Samostalne demokratske stranke, više puta bio ministar prosvete i jednom predsednik vlade. Njegova dela obuhvataju monografiju „Život i rad Vuka Stefanovića Karadžića“, izdanja starih srpskih pisanih spomenika, među kojima su „Miroslavljevo jevanđelje“, „Stari srpski natpisi i zapisi“ i stari letopisi, kao i dela Vuka Karadžića, uključujući „Vukovu prepisku“. Pisao je i udžbenike gramatike i studije o starim srpskim štamparijama, srpskim crkvama u 15. i 16. veku i arhiepiskopu Danilu.

1866. – U Novom Sadu je okončana skupština 16 studentskih, đačkih i pevačkih društava iz Vojvodine i tadašnje Srbije, kao i istaknutih političkih i javnih radnika iz gotovo svih srpskih zemalja, na kojoj je osnovana Ujedinjena omladina srpska. Organizacija je osnovana radi prosvetnog, kulturnog i naučnog uzdizanja srpskog naroda. Delovala je u Srbiji i drugim srpskim krajevima, kao i na teritorijama pod vlašću Austrije i Turske. Rad Ujedinjene omladine srpske obustavljen je 1871. godine.

1868. – Postavljen je kamen temeljac zgrade Narodnog pozorišta u Beogradu, čemu je presudno doprinelo gostovanje glumaca iz Novog Sada u prestonici Srbije 1867. godine. Oduševljen predstavom „Gospođe i husari“, knez Srbije Mihailo Obrenović obećao je da će o svom trošku podići zgradu i osnovati stalno pozorište. Kamen temeljac postavio je knez Milan Obrenović. Narodno pozorište svečano je otvoreno u oktobru 1869. godine prigodnim komadom „Posmrtna slava kneza Mihaila“. Prvi upravnik srpskog nacionalnog teatra bio je Jovan Đorđević, profesor, književnik, novinar i vaspitač potonjeg kralja Aleksandra Obrenovića. Đorđević je bio i autor teksta srpske himne „Bože pravde“. Pretpostavlja se da je autor projekta zgrade bio arhitekta Aleksandar Bugarski. Zdanje Narodnog pozorišta tada je, osim Kapetan Mišinog zdanja, bilo najraskošnija građevina u Beogradu.

1872. – Umro je Petar Preradović, književnik i jedan od najznačajnijih pesnika epohe ilirizma, čija se lirika kretala od zanosnog rodoljublja do krajnjeg pesimizma. Posle završene Vojne akademije u Vinernojštatu, iako rođen kao Srbin, zbog napredovanja u karijeri prešao je u rimokatolicizam i napredovao do čina generala, učestvujući u svim ratovima Austrije svog doba. Isprva je pisao na nemačkom, ali je ubrzo počeo da piše na srpskohrvatskom jeziku, pa se njegovim pravim književnim početkom smatra pesma „Zora puca, biće dana“. Napisao je i niz toplih ljubavnih pesama, od kojih se mnoge pevaju i danas, poput pesme „Miruj, miruj, srce moje“. Dela: zbirke pesama „Prvijenci“ i „Nove pjesme“, drama „Kraljević Marko“, epovi „Lopudska“ (nedovršen), „Prvi ljudi“ i „Pustinjak“ (nedovršen), kao i libreta „Vladimir i Kosara“ i „Sirotica“. Tekst današnje austrijske himne delo je njegove praunuke Paule fon Preradović.

1896. – Francuska je okupirala Madagaskar i proglasila ga svojom kolonijom. Madagaskar je stekao nezavisnost 1960. godine.

1897. – Rođen je srpski slikar Milo Milunović, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Slikarstvo je učio u Firenci. Posle Prvog svetskog rata otišao je na studije u Pariz, gde je, sa prekidima, ostao do 1932. godine, kada je došao u Beograd. Godine 1937. postao je profesor Umetničke akademije. Snažno je uticao na mlađe generacije slikara u Beogradu.

1908. – Rođen je francuski državnik i pravnik Edgar For, koji je kao tužilac predstavljao Francusku na suđenju nemačkim ratnim zločincima u Nirnbergu posle Drugog svetskog rata. Bio je predsednik vlade Francuske 1952, 1955. i 1956. godine, a od 1958. do 1969. godine više puta je bio ministar.

1908. – Rođen je srpski kompozitor Milan Ristić, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je u Beogradu, Parizu i Pragu. Bio je učenik Miloja Milojevića i Josipa Slavenskog. Dela: devet simfonija, „Muzika za kamerni orkestar“, „Suita giocosa“, „Simfonijske varijacije“, koncerti za violinu, klavir, kamerni orkestar i klarinet, kao i kamerne, klavirske i vokalne kompozicije.

1909. – Rođen je Milan Tokin, srpski novinar, književnik i istoričar književnosti. U međuratnom periodu bio je novinar lista „Vreme“ i novinske agencije „Avala“, a od 1938. do 1941. godine dopisnik iz Berlina. Povukao se u rodni Vršac 1943. godine i od tada se bavio publicistikom, arhivistikom, bibliotekarstvom, prevođenjem, istorijom književnosti i književnim radom. Bio je veliki poznavalac života i dela Jovana Sterije Popovića i priredio je njegova sabrana dela. Prevodio je dela Gustava Švaba, Štefana Cvajga, E. E. Kiša, Romena Rolana i Đakoma Kazanove. Dela: „Jovan Sterija Popović“, „Vršac nekad i sad“, „Sterijina komedija Tvrdica – osveta duhu čaršije“, romani „Vršačka davorija“ i „Caričin ljubavnik“.

1922. – Rođena je američka filmska glumica Šeli Vinters, koja je karijeru počela u mjuziklima i komedijama, ali je pravu slavu stekla ulogama agresivnih sredovečnih žena. Filmovi: „Dvostruki život“, „Mesto pod suncem“, „Noć lovca“, „Dnevnik Ane Frank“, „Lolita“, „Krvava mama“, „Kleopatra Džons“, „Posejdonova avantura“ i „Stanar“.

1922. – Rođen je francuski pisac Alen Rob-Grije, član Francuske akademije. U književnost je ušao pedesetih godina 20. veka kao teoretičar i jedan od najpoznatijih predstavnika francuskog „novog romana“. Filmsku karijeru započeo je 1961. godine, kada je napisao scenario, prema sopstvenom romanu, za film „Prošle godine u Marijenbadu“, za koji je bio nominovan za Oskara. Proslavio se kao reditelj filma „Lepa zatočenica“.

1933. – Rođen je američki filmski reditelj poljskog porekla Roman Polanski. Posle uspeha filma „Nož u vodi“ preselio se iz Poljske u SAD, a filmove je snimao i u Francuskoj i Velikoj Britaniji. Ostali filmovi: „Odvratnost“, „Ćorsokak“, „Bal vampira“, „Rozmarina beba“, „Makbet“, „Kineska četvrt“ (Oskar), „Stanar“, „Pirati“ i „Tesa“.

1936. – Španskog pisca, muzičara i slikara Federika Garsiju Lorku, jednog od najvećih liričara 20. veka, streljali su frankisti u Visnaru kraj Granade. Pisao je duboko samosvojnim jezikom, po formi bliskim nadrealističkom maniru. Nazivali su ga „andaluzijskim slavujem“, pošto je njegovo delo prožeto duhom i bojama španskog juga. Višestruko obdaren, bio je omiljen za života, a posle tragične smrti postao je jedan od najčitanijih svetskih pesnika. Dela: zbirke pesama „Ciganski romancero“, „Pesnik u Njujorku“, „Knjiga pesama“, „Pesme“ i „Tamaritski divan“, poema „Kante Hondo“, tužbalica „Plač za Ignasijom Sanćesom Mehijasom“, drame „Leptirove čarolije“, „Marijana Pineda“, „Čudesna obućarka“, „Don Kristobalovo malo pozorište“, „Ljubav don Perlimplina“, „Belisa u njihovom vrtu“, „Donja Rosita neudata“, „Krvava svadba“, „Jerma“ i „Dom Bernarda Albe“.

1937. – Rođen je američki filmski glumac i reditelj Robert Redford, dobitnik Oskara za film „Obični ljudi“, koji je bio njegov rediteljski prvenac. Ostali filmovi: „Situacija beznadežna, ali ne ozbiljna“, „Kažite im da je Vili Boj ovde“, „Buč Kasidi i Sandens Kid“, „Džeremaja Džonson“, „Kandidat“, „Žaoka“, „Veliki Getsbi“, „Devojka koju sam voleo“, „Tri Kondorova dana“, „Svi predsednikovi ljudi“, „Električni jahač“ i „Brubejker“.

1941. – „Lili Marlen“, u izvođenju Lale Andersen, popularna vojnička pesma tokom Drugog svetskog rata, prvi put je javno emitovana na talasima Radio Beograda. Bio je to program namenjen nemačkim trupama na Mediteranu i u Severnoj Africi.

1941. – U nemački koncentracioni logor Buhenvald dovedena je prva grupa srpskih, odnosno jugoslovenskih, zarobljenika. Tokom Drugog svetskog rata kroz logor su prošle 3.872 osobe koje su bile državljani Kraljevine Jugoslavije, od kojih je 607 dočekalo oslobođenje. U logoru su nacisti od 1937. do 1945. godine ubili 56.000 ljudi iz 18 evropskih zemalja. Logor su u aprilu 1945. godine oslobodili sami logoraši.

1948. – U Beogradu je potpisana Dunavska konvencija, kojom je prihvaćeno načelo da priobalne zemlje upravljaju Dunavom i plovidbom po njemu. Slobodna plovidba obezbeđena je za sve trgovačke brodove, dok je ratnim brodovima bila zabranjena, osim ratnim brodovima priobalnih država, koji su mogli da plove i na području druge priobalne države, ali samo na osnovu sporazuma.

1954. – Džejms Vilkins postao je prvi Afroamerikanac u američkoj istoriji koji je učestvovao na sednici vlade SAD. Kao pomoćnik ministra rada, sednici je prisustvovao pošto ministar i njegov zamenik u tom trenutku nisu bili u Vašingtonu.

1964. – Sportistima Južne Afrike zabranjeno je učešće na Olimpijskim igrama zbog politike aparthejda u toj zemlji.

1990. – Jugoslavija je treći put postala svetski prvak u košarci, na 11. svetskom prvenstvu u Argentini. Prvi put je tu titulu osvojila 1970. godine u Ljubljani, a drugi put 1978. godine u Manili.

1993. – SAD su saopštile Sudanu da je stavljen na listu zemalja koje podržavaju međunarodni terorizam.

1994. – Najmanje 150 osoba poginulo je u zemljotresu u oblasti Maskara, na severozapadu Alžira.

2003. – Umrla je srpska glumica Tatjana Lukjanova, koja je ostavila neizbrisiv trag u istoriji srpskog pozorišta. Bila je članica Beogradskog dramskog pozorišta od njegovog osnivanja, a nezaboravne kreacije ostvarila je u predstavama „Staklena menažerija“, „Harold i Mod“, „Mačka na usijanom limenom krovu“, „Kuća sa prozorom“, „Bećarac“, „Izbiračica“, „U agoniji“, „Buđenje vampira“ i „Hamlet“.

2007. – Umro je lord Vilijem Dids, velikan britanskog novinarstva. Postao je slavan izveštavajući 1936. godine iz Etiopije tokom italijanske agresije na tu zemlju. Bio je inspiracija engleskom piscu Evelinu Vou za lik Vilijema Buta u romanu „Skup“. Tokom Drugog svetskog rata bio je aktivni oficir i rat je proveo na ratištima u Evropi. Postao je poslanik 1950. godine, a potom i ministar u vladi Vinstona Čerčila, kao i u vladi Harolda Makmilana. Dugo je bio glavni urednik „Dejli telegrafa“. Titulu lorda dobio je 1986. godine.

2009. – Umro je Robert Novak, američki novinar i politički kolumnista. Čak 40 godina pisao je izuzetno uticajnu kolumnu koja je svake nedelje objavljivana u oko 300 listova širom SAD. Njegov matični list bio je „Čikago san tajms“, drugi po tiražu dnevni list u Čikagu posle „Čikago tribjuna“, a radio je i kao televizijski komentator, najpre za CNN, a kasnije za televiziju „Foks njuz“.

2015. – U Čileu je formirana specijalna jedinica u okviru vojske, kao pomoć u istrazi zloupotreba koje je počinio režim Augusta Pinočea, sa ciljem da se okonča „zavera ćutanja“. Posebna jedinica obrazovana je kao odgovor na tvrdnje da čileanska vojska blokira informacije o kršenjima ljudskih prava počinjenim tokom vojne uprave od 1973. do 1990. godine, kada je, prema procenama, ubijeno ili „nestalo“ više od 3.000 osoba, dok je oko 38.000 ljudi bilo izloženo represiji.

2018. – Umro je Kofi Anan, političar i diplomata iz Gane i sedmi generalni sekretar OUN-a. Karijeru je započeo 1962. godine u Svetskoj zdravstvenoj organizaciji. Od 1972. do 1974. godine bio je na čelu turističke organizacije Gane. Od 1987. godine obavljao je važne funkcije u okviru UN, između ostalog i kao pomoćnik generalnog sekretara. Bio je zadužen za mirovne operacije, a obavljao je i funkciju specijalnog izaslanika UN za bivšu Jugoslaviju. Generalni sekretar Ujedinjenih nacija bio je od januara 1997. do decembra 2006. godine. Godine 2001. dobio je Nobelovu nagradu za mir.

2019. – U velikom požaru u Daki, u Bangladešu, izgorelo je oko 15.000 domova, a približno 50.000 ljudi ostalo je bez krova nad glavom.

2019. – Svečano je otvoren i pušten u upotrebu auto-put „Miloš Veliki“, deo Koridora 11, od izuzetnog značaja za Srbiju. Novootvoreni auto-put E-763 predstavlja krak Transevropske magistrale koji kroz zapadnu Srbiju povezuje pravac od Gdanjska do Atine i Istanbula sa Jadranskim morem i lukom Bar.

2020. – U Maliju se dogodio državni udar kojim je vojska oborila režim Ibrahima Keite, legalno izabranog predsednika, koji je sutradan i formalno podneo ostavku. Levičarski predsednik Keita, čelnik političke organizacije Ujedinjenje za Mali, nalazio se na čelu te zemlje od septembra 2013. godine.

2024. – Umro je Alen Delon, francuski glumac i jedna od velikih filmskih zvezda šezdesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina. Upamćen je po ulogama u filmovima „Roko i njegova braća“, „Devojka na motociklu“, „Policajac“ i „Gospodin Klajn“, a ostvario je više od stotinu filmskih i televizijskih uloga. Dobitnik je najviših priznanja, od nagrade „Cezar“ do ordena Legije časti.