Dogodilo se na današnji dan – 19. avgust

1662. – Umro je Blez Paskal, francuski matematičar, fizičar, pisac, filozof i mistik, koji je postavio osnove računa verovatnoće. Veoma mlad istakao se otkrićima iz geometrije i fizike: sa 16 godina objavio je raspravu o konusnim presecima, a sa 18 godina dovršio je konstrukciju matematičke mašine, aritmometra, koja je obavljala četiri osnovne računske operacije. Prvi je matematički obradio problem verovatnoće u hazardnim igrama i sa francuskim matematičarem Pjerom Fermaom postavio osnove računa verovatnoće. Izumeo je i hidrauličnu presu, a utvrdio je da pritisak vazduha opada sa visinom i da se pomoću barometra može utvrditi visina planina. Do 24. godine bavio se uglavnom matematikom i fizikom, a potom je došao do zaključka da je njegova dotadašnja aktivnost nebitna i posvetio se verskim temama, filozofiji i književnosti. Povukao se u manastir Por-Roajal, u kojem se nalazila grupa takozvanih jansenista. Zvanična crkva bila je veoma isključiva prema jansenistima, pa je Paskal snosio posledice zbog svog izbora. Dela: „Pisma jednom provincijalcu“ (antijezuitski tekst) i „Misli“ (kontemplativni, duboko hrišćanski tekst).

1691. – Austrijanci su kod Slankamena, pod komandom feldmaršala Ludviga Vilhelma Badenskog, potukli Turke koje je predvodio veliki vezir Mustafa Ćuprilić. U bici je na strani Austrijanaca učestvovalo i oko 10.000 Srba pod komandom Jovana Monasterlije. Turci su potpuno razbijeni, a uz velikog vezira poginulo je 18 paša, stotinak oficira i oko 20.000 vojnika. Austrijanci su imali oko 7.000 poginulih i ranjenih.

1819. – Umro je škotski inženjer i fizičar Džejms Vat, pronalazač parne mašine 1765. godine, čime je započela industrijska revolucija. Blizu Birmingema osnovao je prvu fabriku za proizvodnju parnih mašina. Unapredio je nizom otkrića nauku o toploti. Njemu u čast merna jedinica za snagu nazvana je vat (oznaka W), a instrument za merenje električne snage vatmetar.

1871. – Rođen je američki pilot i konstruktor aviona Orvil Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. godine sa bratom Vilburom, u avionu koji su sami konstruisali, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je trajao 59 sekundi, a avion je preleteo 285 metara. Braća Rajt su već 1905. godine konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara. Godine 1909. osnovali su „Ameriken Rajt kompani“ za proizvodnju aviona, a iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion „Signal Korps I“.

1878. – Posle žestokih uličnih borbi, austrougarske trupe ušle su u Sarajevo. Mesec dana ranije, odlukom Berlinskog kongresa, Austrougarska je dobila pravo da na 30 godina okupira Bosnu i Hercegovinu i u njoj „zavede red i mir“. Godine 1908. Austrougarska će anektirati BiH, suprotno odredbama Berlinskog kongresa, što će izazvati veliko nezadovoljstvo.

1883. – Rođena je francuska modna kreatorka Gabrijela „Koko“ Šanel, jedna od najuticajnijih ličnosti svetske mode 20. veka, koja je gotovo šest decenija suvereno vladala visokom pariskom modom.

1899. – Rođen je patrijarh srpski, arhiepiskop pećki i mitropolit beogradsko-karlovački German (svetovno ime Hranislav Đorić). Zamonašio se 1951. godine u Studenici, a prethodno je bio sveštenik. Bogoslovski fakultet studirao je u Beogradu, a prava u Parizu. Posle smrti patrijarha Vikentija, 1958. godine izabran je za poglavara Srpske pravoslavne crkve. Vodio je Srpsku pravoslavnu crkvu u veoma teškim vremenima, neobično vešto i mudro. Pošto je teško oboleo, 2. decembra 1990. godine za patrijarha srpskog izabran je Pavle, dotadašnji episkop raško-prizrenski.

1902. – Rođen je američki pisac Ogden Neš, veoma plodan pesnik čija se duhovita poezija odlikuje slobodnom formom i uopšte nekonvencionalnim pristupom. Pisao je, međutim, i „strožu“ poeziju, u kojoj je ispoljio dubinu osećanja, kao i sklonost ka svojevrsnom filozofskom pogledu na svet. Dela: zbirke pesama „Štihovi“, „Smešna smeša Ogdena Neša“, „Ovde sam i sam tuđinac“, „Porodični sastanak“, „Dobre namere“ i „Onamo ne možete odavde“.

1915. – Na Savi, kod beogradske Čukarice, porinut je ratni brod „Jadar“. Ovaj događaj smatra se začetkom srpske ratne rečne flotile, a taj datum obeležava se kao Dan Rečnih jedinica Vojske Srbije.

1928. – Rođen je Danko Popović, srpski književnik. Pravni fakultet završio je u Beogradu, gde je proveo najveći deo života. Autor je više pripovedaka, eseja i romana, filmskih scenarija, kao i radio i televizijskih drama. Postao je poznat romanom „Knjiga o Milutinu“, verovatno najtiražnijim romanom srpske književnosti druge polovine 20. veka. Dela: romani „Gospodari“, „Oficiri“, „Svinjski ujed“, „Udovice“, „Čarapići“, „Kuća Lukića“ i „Konak u Kragujevcu“; pripovetke „Svečanost“ i „Kukurek i kost“; knjige eseja „Vreme laži“, „Događaji i priviđenja“, „Na krstu i raskršću“, „Nespokoji“, „Božur i trnje“, „Seobe stare i nove“ i „Četiri vetra“.

1929. – Umro je ruski baletski koreograf Sergej Pavlovič Đagiljev, jedan od najvećih koreografa u istoriji baleta i osnivač čuvene grupe „Ruski balet“, koja je s izuzetnim uspehom nastupala od 1909. do 1929. godine. Okupio je sjajne baletske igrače, kompozitore i slikare, a briljantno izvedeni baleti pod njegovim rukovodstvom, poput „Žar-ptice“, „Petruške“, „Popodneva jednog fauna“, „Posvećenja proleća“ i „Trorogog šešira“, predstavljaju vrhunac baletske umetnosti.

1942. – Britanske i kanadske trupe izvele su desant kod Dipea u Francuskoj, u pokušaju da unište nemačka postrojenja obalske odbrane i potisnu Nemce, ali je poduhvat katastrofalno okončan. Od oko 6.000 savezničkih vojnika, samo 2.500 se vratilo, dok su ostali poginuli ili zarobljeni.

1945. – U Vijetnamu je, pod rukovodstvom Ho Ši Mina, otpočela „avgustovska revolucija“ protiv francuskih kolonijalnih trupa, prva etapa oružane borbe vijetnamskog Pokreta otpora, koja je posle samo dve sedmice omogućila proglašenje Demokratske Republike Vijetnam (kasniji Severni Vijetnam). Francuska je odbila da prizna samoproglašenu državu. Severni Vijetnam stekao je nezavisnost 1954. godine zahvaljujući vojnim pobedama oslobodilačkog pokreta „Vijetmin“ i porazu elitnih francuskih jedinica. Vijetnam je ranije bio sastavni deo Francuske Indokine, koju su činili Kambodža, Laos i Vijetnam.

1953. – U vojnom udaru koji su organizovali Amerikanci zbačen je iranski predsednik vlade Mohamad Mosadek, a šah Mohamad Reza Pahlavi vratio se na presto Irana.

1960. – Sovjetski satelit „Sputnjik 5“ lansiran je u orbitu oko Zemlje, noseći pse Belku i Strelku.

1966. – U zemljotresu u istočnoj Turskoj poginulo je više od 2.000 ljudi.

1974. – Ambasador SAD na Kipru Rodžer Dejvis ubijen je tokom antiameričkih demonstracija u Nikoziji.

1978. – U požaru koji su islamski teroristi podmetnuli u bioskopu u iranskom gradu Abadanu poginulo je više od 400 ljudi.

1979. – Ruski kosmonauti Vladimir Ljakov i Valerij Rjumin vratili su se na Zemlju svemirskim brodom „Sojuz 34“ posle rekordnih 175 dana provedenih u svemiru.

1980. – U požaru koji je, prilikom prinudnog sletanja na aerodrom u Rijadu, zahvatio saudijski avion poginula je 301 osoba, među kojima putnici i članovi posade.

1983. – Umro je Aleksandar Ranković, potpredsednik SFRJ i član najužeg rukovodstva vladajućeg Saveza komunista Jugoslavije do smenjivanja sa svih funkcija 1966. godine. Posle zavođenja Šestojanuarske diktature 1929. godine osuđen je na šest godina robije zbog ilegalne komunističke aktivnosti, a 1940. godine postao je član Politbiroa Komunističke partije Jugoslavije. U Drugom svetskom ratu rukovodio je pripremama za ustanak protiv nemačkih okupacionih snaga, a nacistička policija uhapsila ga je u Beogradu krajem jula 1941. godine. Posle hapšenja držan je pod stražom u bolnici, ali je oslobođen smelom akcijom beogradskih skojevaca. Kao organizacioni sekretar KPJ i član Vrhovnog štaba partizanskih jedinica, osnovao je 1944. godine službu bezbednosti pod nazivom Odeljenje za zaštitu naroda (OZNA). Posle rata bio je ministar unutrašnjih poslova i potpredsednik savezne vlade. U političkom obračunu s njim na Četvrtom plenumu Centralnog komiteta SKJ 1966. godine na Brionima, jugoslovenski predsednik Josip Broz Tito optužio ga je za zloupotrebe Službe državne bezbednosti, nakon čega je lišen svih funkcija i potpuno isključen iz javnog života.

1991. – U Moskvi je pokušan državni udar, poznat kao Avgustovski puč, koji je dva dana kasnije neuspešno okončan. Puč je bio usmeren protiv sovjetskog predsednika Mihaila Gorbačova. Ukazom potpredsednika Sovjetskog Saveza Genadija Janajeva Gorbačov je uklonjen sa vlasti, uz obrazloženje da „iz zdravstvenih razloga“ nije u mogućnosti da izvršava obaveze predsednika Sovjetskog Saveza.

1994. – Umro je američki hemičar Linus Karl Poling, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1954. i Nobelove nagrade za mir 1962. godine. Prvu nagradu dobio je za primenu kvantne mehanike u istraživanju strukture molekula, a drugu za uporno zalaganje za uspostavljanje međunarodne kontrole nuklearnog oružja i zabranu atomskih proba.

1996. – Šest ruskih, francuskih i američkih kosmonauta susrelo se na svemirskoj stanici „Mir“, uključujući i Klodi Andre-Deze, prvu Francuskinju u svemiru, koja je tog dana na rusku svemirsku stanicu lansirana raketom „Sojuz-U“.

2002. – Prilikom pada helikoptera tipa „Mi-26“ u Čečeniji, za koji su odgovornost preuzeli islamski teroristi, poginulo je 118 ruskih vojnika, što je bio najveći pojedinačni gubitak ruske vojske tokom višegodišnjih oružanih sukoba u toj ruskoj kavkaskoj republici.

2002. – U svom stanu u Bagdadu pronađen je mrtav palestinski terorista Abu Nidal, koji je navodno tri dana ranije izvršio samoubistvo.

2003. – U najgorem napadu u istoriji Ujedinjenih nacija, islamski teroristi su kamionom natovarenim eksplozivom razorili sedište UN u Bagdadu, usmrtivši 22 osobe, uključujući specijalnog predstavnika UN u Iraku Serža Vijeiru de Mela.

2011. – Preminuo je Raul Ruiz, francusko-čileanski reditelj poznat po ironičnim, nadrealnim i eksperimentalnim filmovima. Ruiz je 2010. godine osvojio prestižnu francusku filmsku nagradu Luj Delik za film „Misterije Lisabona“, koji je te godine proglašen za najbolje francusko ostvarenje. Snimio je desetine filmova, među kojima su najpoznatiji „Genealogija zločina“, „Povraćeno vreme“, zasnovan na remek-delu Marsela Prusta „U potrazi za izgubljenim vremenom“, i „Dani na selu“. Nagrađivan je i na festivalima u Kanu, Berlinu, Lokarnu, Moskvi, Montrealu i Rimu.

2012. – Holivudski reditelj Toni Skot, koji je režirao velike akcione hitove kao što su „Top gan“ i „Grimizna plima“, izvršio je samoubistvo skočivši sa mosta u Los Anđelesu. Mlađi brat Ridlija Skota, Toni je tokom karijere snimio dvadesetak filmova. Debitovao je filmom „Glad“ 1983. godine, a svetsku slavu stekao je filmom „Top gan“ 1986. godine.

2014. – Svetski fond za zaštitu prirode (WWF) saopštio je da od tog dana čovečanstvo živi na kredit, jer ulazi u „ekološki minus“, pošto je potrošilo sve prirodne resurse koje Zemlja može da obnovi za godinu dana. Godine 2014. čovečanstvo je u „crveno“ ušlo dan ranije nego 2013. godine i čak mesec i po dana ranije nego 2000. godine. „Earth Overshoot Day“ je dan u godini kada je čovečanstvo potrošilo više prirodnih resursa nego što Zemlja može da obnovi, a prag je prvi put pređen 19. decembra 1987. godine.

2015. – Preminuo je Egon Bar, arhitekta nemačkog jedinstva. Socijaldemokrata Bar bio je bliski saradnik Vilija Branta i strateg njegove „istočne politike“. Bar se smatra jednim od najvećih političara nemačke posleratne istorije, a ostao je upamćen kao zagovornik „politike malih koraka“. Bio je ministar i u vladama Helmuta Šmita. Protivio se agresiji NATO-a na Srbiju, odnosno SRJ, 1999. godine.

2016. – Preminula je Mira Stupica, srpska glumica. Igrala je u svim žanrovima, od klasike do savremenog domaćeg i stranog repertoara. Bila je nezaboravna kao Petrunjela, Glorija, baronica Kasteli i Madam San Žen. Na velikom platnu debitovala je početkom pedesetih godina 20. veka u ekranizaciji romana „Bakoniја fra Brne“. Dobitnica je Dobričinog prstena, Statuete „Joakim Vujić“, nagrade „Pavle Vuisić“ i priznanja festivala „Dani Zorana Radmilovića“. Objavila je knjigu sećanja „Šaka soli“.

2018. – Peruanski mediji objavili su da je u toj zemlji otkriven redak zidni reljef star oko 3.800 godina. Reljef, dug oko 2,8 metara i visok oko jednog metra, pronađen je na arheološkom nalazištu Vićama, oko 110 kilometara severno od glavnog grada Lime. Na njemu se vide četiri ljudske glave između kojih puze zmije, a glave gmizavaca usmerene su prema semenima kojima je dat ljudski lik. Prema tumačenjima, zmije predstavljaju vodena božanstva koja navodnjavaju zemlju. Grad Vićama oblikovan je između 1800. i 3500. godine pre nove ere i predstavlja poznato arheološko nalazište.

2019. – Uz politička obraćanja, minut ćutanja, poeziju i govore o neophodnosti borbe protiv klimatskih promena, islandski zvaničnici i drugi okupljeni oprostili su se od glečera Okjokul, prvog nestalog glečera Islanda. Odur Sigurdson, lokalni geolog, koji je pre desetak godina proglasio da je Okjokul nestao, upozorio je da će sve ledene mase Islanda nestati za oko 200 godina. Postavljena je i spomen-ploča.

Danas je Preobraženje, dan kada se Isus Hristos na gori Tavor preobrazio pred apostolima Petrom, Jakovom i Jovanom. „Njegovo lice zasjalo je kao sunce, a haljine njegove postadoše bele kao sneg“, svedoči Jevanđelje.